Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, Gezi Parkı davası hükümlüsü Tayfun Kahraman’ın ikinci bireysel başvurusunda hem adil yargılanma hakkının hem de bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine hükmedildiğini açıkladı. Kararın gerekçesinin yayımlanma sürecinde olduğunu bildiren Özkaya, AYM’nin kişinin suçlu olup olmadığını değil yargılamada usule ilişkin güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlediğini vurguladı.
Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan ve yönetim kurulu üyeleriyle bir araya gelen Özkaya, anayasa yargısının yalnızca norm denetimi yapan bir mekanizma olmadığını, temel hak ve özgürlüklerin korunması ile demokratik hukuk devletinin güçlendirilmesinde de etkin bir rol üstlendiğini söyledi. AYM’nin uluslararası içtihadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi standartlarını ve diğer ülkelerin anayasa mahkemelerinin kararlarını titizlikle incelediğini belirtti.
AYM Başkanı’ndan ‘Tayfun Kahraman’ açıklaması: ‘İki yönden ihlal tespit edildi’ ne anlama geliyor?
Özkaya’nın açıklaması, AYM’nin bireysel başvuru mekanizmasının nasıl işlediğine dair somut bir örnek niteliği taşıyor. Mahkeme, Kahraman’ın ikinci başvurusunda iki ayrı başlıkta ihlal kararı verdi: adil yargılanma hakkı ve bireysel başvuru hakkı. Bu iki başlık, bir yargılamanın hem maddi boyutunu hem de başvuru yolunun kendisini güvence altına alıyor.
Kararın gerekçesi henüz yayımlanmamış olsa da AYM’nin çerçevesi netleşti. Özkaya, AYM’nin görevinin sanığın suçlu olup olmadığını belirlemek değil, yargılama sürecinde usuli güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlemek olduğunu bir kez daha hatırlattı. Kahraman hakkındaki ilk AYM kararı da bu kapsamda değerlendiriliyor.
Anayasal denetim ile kanuna uygunluk denetimi arasındaki fark
Özkaya, bireysel başvuruda AYM’nin kanun yolu mahkemesi gibi hareket etmediğini, kanuna uygunluk değil anayasal denetim yaptığını belirtti. Yargıtay, Danıştay ve diğer yüksek yargı organlarıyla AYM arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmadığını, her kurumun görev ve yetkisinin Anayasa ile kanunlarda ayrı ayrı düzenlendiğini söyledi.
| Denetim türü | Yetkili kurum | Denetimin konusu |
|---|---|---|
| Kanuna uygunluk | Yargıtay, Danıştay, ilk derece ve istinaf mahkemeleri | Somut uyuşmazlıkta kanun hükmünün doğru uygulanıp uygulanmadığı |
| Anayasal denetim (norm) | AYM | Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa’ya uygunluğu |
| Anayasal denetim (bireysel) | AYM | Temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü işlemlerine karşı korunması |
Bireysel başvuruda AYM’nin izlediği değerlendirme kriterleri
Özkaya, AYM’nin bireysel başvurularda adalet odaklı bir yaklaşım benimsediğinin altını çizdi. Karar sürecinde başvurucuların iddiaları farklı kaynaklardan gelen ölçütlerle sınanıyor. Bu ölçütler şöyle sıralanabilir:
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihadında kullanılan ilke ve standartlar
- Diğer ülkelerin anayasa mahkemelerinin emsal kararları
- Türkiye’deki yüksek yargı organlarının içtihat birikimi
- AYM raportörlerinin hazırladığı görüşler
- Mahkemenin kendi kurumsal birikimi ve yerleşik uygulamaları
Tayfun Kahraman kararı hangi aşamada?
Kahraman’ın ikinci bireysel başvurusunda AYM, iki ayrı ihlal tespitinde bulundu. Kararın gerekçesinin yazım süreci devam ediyor. Gerekçe metni yayımlandığında ihlalin hangi somut gerekçelere dayandığı, hangi usuli güvencelerin yerine getirilmediği ve AYM’nin yeniden yargılama ya da tazminat gibi yaptırımlardan hangisine hükmettiği netlik kazanacak.
Özkaya, AYM’nin Kahraman hakkındaki ilk kararının da aynı çerçevede, yani yargılama usullerinin anayasal güvencelere uygunluğu üzerinden şekillendiğine dikkat çekti. Bu tutarlılık, Mahkemenin Kahraman dosyasını sistematik biçimde ele aldığını gösteriyor.
Anayasa yargısının rolü neden tartışılıyor?
Özkaya’nın açıklamaları, son dönemde sıklıkla gündeme gelen ‘AYM mi yoksa Yargıtay mı son sözü söyler?’ tartışmasına da dolaylı bir yanıt veriyor. Özkaya, kurumlar arası hiyerarşi bulunmadığını, her bir yargı organının kendi Anayasal ve yasal alanında yetki kullandığını söyledi.
Bu çerçevede AYM, bireysel başvurularda hak ihlalini tespit edip giderim yolunu işletirken; Yargıtay ve Danıştay kanunun uygulanmasına ilişkin nihai merci olmaya devam ediyor. İki mekanizma birbirinin yerine değil, birbirini tamamlayan denetim işlevi görüyor.
Sık yapılan yanlış okumalar
Kahraman kararına ilişkin kamuoyunda sıklıkla karıştırılan noktalar şöyle özetlenebilir:
- AYM’nin ihlal kararı, ilgili kişinin suçsuzluğu anlamına gelmez; karar yargılamanın usulüne ilişkindir.
- Gerekçe yayımlanmadan kararın kapsamı ve sonuçları hakkında kesin yorum yapılmamalıdır.
- Bireysel başvuru hakkının ihlali ile adil yargılanma hakkının ihlali ayrı başlıklardır; ikisi birlikte kararlaştırılmış olabilir.
- AYM, kanun yolu mahkemesi gibi davranmaz; anayasal denetim yapar.
Özkaya, AYM’nin karar ve gerekçe sürecinin şeffaf biçimde yürütüldüğünü, Kahraman dosyasında da bu ilkenin korunduğunu belirtti. Gerekçenin yayımlanmasıyla birlikte ihlalin gerekçeleri ve olası yaptırım boyutu resmi olarak duyurulmuş olacak.
Sık Sorulan Sorular
AYM, Tayfun Kahraman hakkında hangi hakların ihlal edildiğine karar verdi?
AYM Başkanı Kadir Özkaya, Kahraman’ın ikinci bireysel başvurusunda hem adil yargılanma hakkının hem de bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine hükmedildiğini açıkladı. Kararın gerekçesi henüz yayımlanmadı.
İhlal kararı, Tayfun Kahraman'ın suçsuzluğu anlamına mı geliyor?
Hayır. Özkaya, AYM’nin görevinin kişinin suçlu olup olmadığını belirlemek değil, yargılamada usule ilişkin güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlemek olduğunu vurguladı. İhlal kararı yargılama usulüne ilişkindir.
Kararın gerekçesi ne zaman yayımlanacak?
Özkaya, Kahraman kararının gerekçesinin yayımlanma sürecinde olduğunu belirtti. Kesin bir tarih verilmedi; gerekçe yazımı tamamlandığında resmi olarak duyurulacak.
AYM bireysel başvuruda hangi denetimi yapıyor?
Özkaya, AYM’nin kanun yolu mahkemesi gibi hareket etmediğini, kanuna uygunluk değil anayasal denetim yaptığını söyledi. Karar sürecinde AİHM standartları, diğer ülkelerin anayasa mahkemelerinin kararları ve yüksek yargı organlarının içtihadı değerlendiriliyor.
Yorum Yapın