Suriye Enerji Bakanlığının benzine yüzde 28, dizele yüzde 40 ve ev tipi tüp gaza yüzde 8,8 oranında zam uygulamasının ardından Halep, Deyrizor, Haseke ve İdlib başta olmak üzere birçok ilde protestolar başladı. Zam kararının geri çekilmesini isteyen göstericiler yolları trafiğe kapatıp lastik yakarken, Halep-Şam otoyolunda ateş yakılarak ulaşım aksadı.
Cumhuriyet’in haberine göre, eylemlerin HTŞ yönetiminin etkin olduğu İdlib’e kadar genişlemesi dikkat çekti. Benzer gösteriler Deyrizor, El Bab, Rakka ve Haseke’de de kaydedildi; Suriye Enformasyon Bakanlığı ise zammın gerekçesini yazılı açıklamayla duyurdu.
Protestolar nasıl yayıldı, hangi iller etkilendi?
Zam kararının duyurulmasından saatler sonra ilk gösteriler Halep’te başladı. Eylemciler, Halep-Şam otoyolunu keserek ateş yaktı; kent içinde lastik yakılması nedeniyle bazı arterler araç trafiğine kapandı.
Ardından Deyrizor, Haseke ve Rakka’da benzer eylemler görüldü. Sınır hattındaki El Bab da listede yer aldı. İdlib’e ulaşan protestolar, HTŞ yönetiminin merkezi sayılan kentte bile halkın zamma karşı sokakta olduğunu gösterdi.
Bakanlığın açıklamasına göre zammın gerekçesi ne?
Suriye Enformasyon Bakanlığı Yabancı Medya Birimi, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanma, rafinaj kapasitesindeki baskı ve ithalata yüksek bağımlılığı gerekçe gösterdi. Bakanlık verilerine göre ithal petrol ürünleri ve doğalgazı temin etmenin maliyeti günlük yaklaşık 25,2 milyon dolara, aylık ise 755,6 milyon dolara ulaştı.
Açıklamada, Suriye’nin günlük ham petrol üretiminin yaklaşık 100 bin varil olduğu, ancak üretimin yüzde 75’inden fazlasının ağır ham petrolden oluşması nedeniyle mevcut rafinerilerin iç piyasanın ihtiyaç duyduğu ürün karmasını karşılayamadığı vurgulandı.
Yeni fiyatlar kalıcı mı, hangi kriterler belirleyici?
- Uluslararası enerji fiyatları: ithal maliyetin ana belirleyicisi.
- Rafinaj kapasitesi: üretim miktarı ve ürün tipini sınırlıyor.
- Döviz kuru: ithalatta ödeme kapasitesini doğrudan etkiliyor.
- İç piyasa dengesi: sübvansiyon ve fiyat mekanizması tasarımı.
- Bakım ve rehabilitasyon süreci: Baniyas Rafinerisi özelinde planlanan modernizasyon.
Bakanlık, fiyatlandırma mekanizmasının “maliyetlerdeki değişimleri her iki yönde yansıtacak şekilde tasarlandığını” belirtti. “Uluslararası maliyetler düşerse fiyatlar tekrar düşürülecek” ifadesi, artışın kalıcı olmadığı mesajı olarak öne çıktı.
Baniyas Rafinerisi’nde kapasite artışı hedefleniyor
Açıklamada, Baniyas Rafinerisi’nde kapsamlı bakım ve rehabilitasyon çalışmaları yürütüldüğü belirtildi. Çalışmaların tamamlanmasıyla rafinerinin günlük kapasitesinin 80 bin varilden 130 bin varile çıkarılması hedefleniyor.
Bu hedefe ulaşılması durumunda iç piyasada ürün arzı genişleyecek, ağır ham petrol oranının yarattığı kısıt kısmen hafifleyecek. Bakanlık, söz konusu sürecin ithalata bağımlılığı azaltacağı ve uzun vadede fiyat istikrarına katkı sağlayacağı mesajını verdi.
Protestolarda öne çıkan kriterler ve göstericilerin talepleri
- Zam kararının derhal askıya alınması.
- Akaryakıt ve tüp gaz fiyatlarının geriye çekilmesi.
- Şeffaf maliyet kalemi açıklaması yapılması.
- Ulaşım ve tedarik zincirinin aksatılmaması için planlama duyurusu.
- Yerel yönetimlerin halkla diyalog mekanizması kurması.
Göstericiler, zamların haneye baskısını, nakliye maliyetlerini ve gıda fiyatlarını artırdığını dile getirdi. Halep-Şam otoyolunun kapatılması, başkente ulaşımda geçici bir aksaklık yarattı.
Sık yapılan hatalı değerlendirmeler
Protestoların yalnızca HTŞ karşıtı bir hareket gibi yorumlanması eksik bir okuma olur; eylemlerin odağında ekonomik talep var. Ayrıca zammın kalıcı olduğu izlenimi de doğru değil; bakanlık, uluslararası maliyetler düştüğünde fiyatların yeniden düşürüleceğini açıkça belirtti.
Baniyas’taki kapasite artışının kısa vadede fiyatları etkilemeyeceği, yalnızca arz güvenliği ve ithalata bağımlılığın azaltılması için planlandığı gözden kaçırılmamalı.
Arka plan: 8 Aralık 2024’ten bugüne
Suriye’de 8 Aralık 2024 sabahı 61 yıllık Baas yönetimi sona ermiş, Heyet Tahrir Şam (HTŞ) lideri Ahmed Şara ülkenin başına geçmişti. Aradan geçen sürede yeni yönetim, enerji başta olmak üzere kritik sektörlerde sıkı kararlar almak zorunda kaldı.
Bugün itibarıyla yaşanan eylemler, ekonomik baskının sadece Şam’da değil Halep, Haseke, İdlib, Deyrizor, El Bab ve Rakka gibi farklı dinamiklere sahip kentlerde birleştirici bir gündem oluşturduğunu gösterdi. Bakanlığın bir sonraki somut adımı, Baniyas’taki kapasite artışına ilişkin takvim ve maliyet kalemlerinin açıklanması olacak.
Sık Sorulan Sorular
Suriye'deki akaryakıt zammı hangi illerde protesto edildi?
Zam kararının ardından Halep, Deyrizor, Haseke, İdlib, El Bab ve Rakka’da gösteriler düzenlendi. Halep-Şam otoyolu göstericiler tarafından kesilirken birçok kentte lastik yakılarak yollar trafiğe kapatıldı.
Suriye hükümeti zammın gerekçesini nasıl açıkladı?
Suriye Enformasyon Bakanlığı Yabancı Medya Birimi, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanma, rafinaj kapasitesindeki baskı ve ithalata yüksek bağımlılığı gerekçe gösterdi. İthal ürünlerin günlük maliyetinin yaklaşık 25,2 milyon dolara ulaştığı belirtildi.
Yeni akaryakıt fiyatları kalıcı mı olacak?
Bakanlık, fiyatlandırma mekanizmasının maliyetlerdeki değişimleri her iki yönde yansıtacak şekilde tasarlandığını açıkladı. Uluslararası enerji maliyetleri düştüğünde fiyatların yeniden düşürüleceği vurgulandı.
Baniyas Rafinerisi'nde ne planlanıyor?
Bakanlık, Baniyas Rafinerisi’nde kapsamlı bakım ve rehabilitasyon çalışmaları yürütüldüğünü, çalışmaların tamamlanmasıyla günlük kapasitenin 80 bin varilden 130 bin varile çıkarılmasının hedeflendiğini duyurdu.
HTŞ yönetimi döneminde enerji fiyatları neden artıyor?
Açıklamaya göre ham petrol üretiminin yüzde 75’inden fazlası ağır petrolden oluşuyor ve mevcut rafineriler iç piyasanın ihtiyaç duyduğu ürün karmasını karşılayamıyor. Bu durum ithalata bağımlılığı artırıyor ve fiyatları yukarı yönlü baskılıyor.
Yorum Yapın