Eski Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun’un mezarı, ölümünün üzerinden yaklaşık 10 yıl geçtikten sonra bugün İstanbul Karacaahmet Mezarlığı’nda açıldı. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, 2016’da yapılan otopsi hakkındaki iddialar üzerine gerçek ölüm nedeninin yeniden araştırılması için fethi kabir kararı aldı. Savcı, adli tıp uzmanları ve olay yeri inceleme ekiplerinin katılımıyla yaklaşık üç saat süren işlemde alınan DNA ve diğer biyolojik örnekler, Adli Tıp Kurumu’na gönderildi.
Kararı kim veriyor, süreç nasıl işliyor?
Türkiye hukukunda gömülmüş bir cenazenin adli inceleme veya otopsi amacıyla mezardan çıkarılması işlemine fethi kabir deniyor. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 87’nci maddesine göre, soruşturma aşamasında kararı Cumhuriyet savcısı, dava açıldıktan sonra ise mahkeme verebiliyor. Kanun, mezarın hangi suçlarda ya da ölümden ne kadar süre sonra açılabileceğine ilişkin bir süre sınırı içermiyor.
Kimlik tespiti, ölüm nedeninin belirlenmesi, zehirlenme veya travma şüphesinin araştırılması ve soy bağının saptanması gibi farklı amaçlarla fethi kabir kararı verilebiliyor. Karar, araştırmayı tehlikeye düşürmeyecekse ve ulaşılması zor değilse ölünün yakınlarından birine derhal bildiriliyor. Mezarın yeri doğrulandıktan sonra alan güvenlik çemberine alınıyor, cenaze savcı ve olay yeri inceleme ekiplerinin gözetiminde çıkarılıyor. Cenazenin mezardaki konumu, kemiklerin durumu ve mezar içindeki diğer materyaller tutanağa geçirilirken işlem görüntülerle de kayıt altına alınıyor.
On yıl sonra hangi bulgulara ulaşılabiliyor?
Adli Tıp Doktoru Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı, aradan 10 yıl geçmiş olmasının mezardan adli delil elde edilemeyeceği anlamına gelmediğini söylüyor. Özellikle kemik ve dişler, yumuşak dokulara göre daha uzun süre korunabildiği için DNA incelemesine elverişli olabiliyor. Bu örnekler kimliğin doğrulanması veya biyolojik akrabalık ilişkisinin belirlenmesinde kullanılabiliyor.
Kemiklerde kalan kırıklar, ateşli silah yaralanmaları ve bazı travma izleri de yıllar sonra incelenebiliyor. Ancak morarma, yüzeysel yara veya organlardaki değişiklikler gibi yumuşak doku bulguları çürüme nedeniyle kaybolabiliyor. Sonuç, geçen sürenin yanı sıra toprağın yapısı, nem, sıcaklık, tabutun özellikleri ve cenazenin korunma durumuna göre değişiyor.
Kemik ve toprak örnekleri üzerinden toksikoloji
Fincancı, 10 yıl geçmesi nedeniyle mezarda büyük ölçüde kemik dokuyla karşılaşılmasının beklendiğini, buna rağmen önemli bulgular elde edilebileceğini belirtiyor. “Kemiklerde herhangi bir travmaya bağlı, bir şiddet eylemine bağlı yaralanma, kırıklar varsa bunlar görünebilir” diyen Fincancı, kemiklerde biriken zehirli maddelerin de tespit edilebileceğine dikkat çekiyor. Yumuşak dokular çözünürken kimyasal reaksiyona girdiği için zehirli maddeler toprakta da kalabiliyor; bu durumda hem kemiklerde hem de toprakta toksikolojik inceleme yapılabiliyor.
Adli tıp uzmanı, kimlik tespiti bakımından fethi kabir işleminin önemini şöyle anlatıyor: “Vefat etti denilerek gömülen bir cenaze, fethi kabir ile DNA incelemesi sonrasında bambaşka biri çıkabilir.” Fethi kabri “çok aydınlatıcı olabilir” diye nitelendiren Fincancı, ateşli silah yaralanmalarında giriş ve çıkış yönlerinin ilk incelemede yanlış tarif edildiği, kemiklerin yeniden değerlendirilmesiyle farklı sonuçlara ulaşılan vakalar olduğunu hatırlatıyor.
Şüpheli ölüm iddiası yıllar sonra da gündeme gelebiliyor
Fincancı, fethi kabir işlemine geçmişte daha sık rastlandığını, yeterli uzman olmadığı dönemlerde şüpheli ölümlerde otopsilerin uzmanlar tarafından yapılamadığını ifade ediyor. Bugün daha kapsamlı bir adli tıp kurum ağı bulunduğu için fethi kabir işlemine daha az başvurulduğunu belirten Fincancı, şüpheli ölüm iddialarının yıllar sonra da ortaya çıkabileceğini vurguluyor: “Şüpheli ölüm her zaman ölüm meydana geldiğinde ortaya çıkan bir durum değil. Bazen iddialar 10 yıl sonra, hatta 30 yıl sonra bile ortaya çıkabilir. Otoritenin ve hukuk sisteminin, ortaya atılan iddiayı aydınlatma yükümlülüğü vardır.”
Türkiye’den öne çıkan fethi kabir örnekleri
Türkiye’de kamuoyunun yakından izlediği fethi kabir işlemlerinden biri, sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal için yapılmıştı. Özal’ın mezarı, zehirlendiği iddiaları üzerine 1993’teki ölümünden 19 yıl sonra 2012’de açıldı. Adli Tıp Kurumu raporunda naaşta kadmiyum ve DDT bulgularına rastlandığı, ancak ölümün bu maddelerden kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirlenemediği bildirildi.
Dünya ve olimpiyat şampiyonu halterci Naim Süleymanoğlu’nun mezarı, bir babalık davası nedeniyle 2018’de açılmış, kemik ve dişlerden alınan örnekler Sekai Mori’nin yüzde 99,99 ihtimalle Süleymanoğlu’nun kızı olduğunu ortaya koymuştu. 2009’da Münevver Karabulut’u öldürdüğü için 24 yıl hapis cezası alan Cem Garipoğlu’nun 2014’te cezaevinde intihar etmesinin ardından mezarı, aradan yaklaşık 10 yıl geçtikten sonra 2024’te açılmıştı. Mezardan çıkarılan kemik ve dişlerden elde edilen DNA, cenazenin Garipoğlu’na ait olduğunu doğrulamış ve soruşturmada takipsizlik kararı verilmişti.
Sık Sorulan Sorular
Fethi kabir kararını kim verir?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 87’nci maddesine göre, soruşturma aşamasında kararı Cumhuriyet savcısı, dava açıldıktan sonra ise mahkeme verir. Kanun, mezarın hangi suçlarda ya da ölümden ne kadar süre sonra açılabileceğine ilişkin bir süre sınırı içermez.
Yıllar sonra mezardan hangi delillere ulaşılabilir?
Kemik ve dişler, yumuşak dokulara göre daha iyi korunduğu için DNA incelemesine elverişlidir. Kemiklerdeki kırıklar, ateşli silah yaralanmaları ve travma izleri yıllar sonra değerlendirilebilir; toprakta da toksikolojik inceleme yapılabilir.
Fethi kabir işlemi Türkiye'de hangi önemli vakalarda uygulandı?
Türkiye’de Turgut Özal’ın mezarı 2012’de zehirlenme iddiaları, Naim Süleymanoğlu’nun mezarı 2018’de babalık davası, Cem Garipoğlu’nun mezarı ise 2024’te kimlik tartışması nedeniyle açıldı.
Yorum Yapın