Seçim yasasında değişiklik tartışması, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin seçim ve siyasi partiler yasalarının yeniden ele alınmasına yönelik açıklamalarının ardından iktidar cephesinde yeni bir başlık olarak öne çıktı. AKP kulislerinde, bu alanda uzun süredir seçeneklerin konuşulduğu ancak henüz somut bir teklif metninin bulunmadığı belirtiliyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yeni yasama yılına başlamasına kısa süre kala, 2028 seçimlerine yönelik hazırlıkların hız kazanması bekleniyor. Seçim sisteminin yanı sıra siyasi partilerin işleyişini düzenleyen mevzuatın da yeni dönemin gündem maddeleri arasında yer alabileceği ifade ediliyor.
Bahçeli’nin çağrısı ne anlama geliyor?
Devlet Bahçeli, son dönemdeki röportajlarında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin uygulanmasında ortaya çıkan aksaklıkların gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi. Bahçeli, sistemi güçlendirecek ve sorunları giderecek düzenlemelerin yanı sıra seçim ve siyasi partiler yasalarının da yeniden ele alınabileceği mesajını verdi.
MHP cephesi, bu açıklamaların hazırlanmış bir yasa teklifinin habercisi olmadığını, doğrudan bir kanun teklifinden çok tartışmayı başlatma ve genel uzlaşı arayışı olarak okunması gerektiğini vurguladı. Bir MHP yetkilisine göre Bahçeli’nin mesajı, bir ön şart olarak değerlendirilmemeli; asıl amaç seçim ve siyasi partiler mevzuatının yeniden konuşulmaya açılması.
AKP’de hangi başlıklar konuşuluyor?
Henüz üzerinde çalışılan somut bir teklif bulunmasa da AKP içinde seçim mevzuatının yeniden düzenlenmesi halinde gündeme gelebilecek başlıklar şöyle sıralanıyor:
- Milletvekili seçimlerinden seçmen kütüklerine kadar farklı yasalarda yer alan kuralların tek bir temel seçim yasasında toplanması.
- CHP’de eski yönetimin yeniden göreve dönmesine ilişkin ‘mutlak butlan’ tartışması çerçevesinde Siyasi Partiler Yasası’nın gözden geçirilmesi.
- Siyasi parti kongrelerinde usulsüzlük iddialarına ilişkin soruşturma ve yargı süreçlerinin yasada yeterince açık olmadığı gerekçesiyle yeni düzenleme yapılması.
İttifak sistemi ve küçük partiler meselesi
Tartışmanın bir diğer boyutunu siyasi parti sayısındaki artış oluşturuyor. AKP kurmayları, seçmen ve toplumsal tabanı sınırlı çok sayıda partinin kurulmasının seçim dönemlerinde pazarlık imkânını artırdığını savunuyor. MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız da benzer bir çizgide, bazı küçük partilerin ‘pazarlık partisi’ haline geldiğini dile getirmişti.
Muhalefet kulislerinde ise bu eleştiriler, seçim ittifakları sisteminde değişiklik yapılabileceğinin işareti olarak yorumlanıyor. Küçük partilerin büyük partilerle seçim işbirliği yaparak elde ettiği avantajların sınırlandırılmasına yönelik yeni kurallar gündeme gelebileceği değerlendiriliyor. İktidar cephesinde ise ittifak sistemine ilişkin hazırlanmış bir teklif bulunmadığı kaydediliyor.
Yüzde 50+1 şartı korunacak mı?
Cumhur İttifakı içinde farklı görüşlerin öne çıkabileceği başlıklardan biri de Cumhurbaşkanının seçilmesinde aranan yüzde 50+1 şartı. MHP kulislerinde, sistemin iyileştirilmesi ve siyasi istikrarın sürdürülmesi için bazı düzenlemeler yapılabileceği belirtilirken, yüzde 50+1 şartının korunması gerektiği görüşü ağırlık taşıyor.
MHP’li bir yetkili, ‘Yarın Cumhur İttifakı olmazsa, senin birinci parti olacağının garantisi var mı?’ sorusu üzerinden, salt çoğunluk aranmadan en fazla oyu alan adayın seçilmesi sisteminin iktidarın el değiştirmesini kolaylaştırabileceğini savundu. Aynı yetkili, yüzde 50+1 sisteminin daha güvenli olduğunu ifade etti.
İttifak sistemi nasıl değişti?
Türkiye’de resmi seçim ittifaklarının kurulmasına 2018 seçimleri öncesinde izin verildi. İlk düzenlemede, ittifakın toplam oyu ülke barajını aştığında ittifaktaki tüm partiler barajı geçmiş sayılıyor ve milletvekili dağılımında ittifakın toplam oyu dikkate alınıyordu. Bu sistem, küçük partilerin büyük partilerle ittifak yaparak milletvekili çıkarmasını kolaylaştırıyordu.
AKP ve MHP’nin 2022’de gerçekleştirdiği değişiklikle seçim barajı yüzde 7’ye indirildi. Bununla birlikte milletvekili sayısının, ittifakın toplam oyu yerine partilerin seçim bölgelerinde aldıkları oylar üzerinden belirlenmesi hükmü getirildi. Böylece küçük partilerin ittifak üzerinden milletvekili çıkarma olanağı daraltıldı.
Süreç nasıl ilerleyebilir?
AKP yönetiminden Bahçeli’nin çağrısına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Parti kurmayları, seçim ve siyasi partiler yasalarında değişiklik yapılmasının 2023 seçim beyannamesinde de yer aldığını, yeni anayasa konusundaki çalışmaların sürdüğünü belirtiyor. Bir AKP yöneticisi, düzenlemelerin Meclis’te geniş bir mutabakat gerektirdiğini ve siyasi takvimin uygun olması halinde konunun yeni yasama döneminde gündeme gelebileceğini söyledi. AKP ve MHP kurmayları, iki parti arasında seçim yasasına ilişkin yürütülen özel bir görüşme trafiği olmadığını aktardı.
Dikkat edilmesi gereken kriterler
Seçim yasasında değişiklik tartışması takip edilirken öne çıkan kriterler şöyle sıralanabilir:
- MHP’nin yüzde 50+1 şartının korunması yönündeki tutumunun korunup korunmayacağı.
- İttifak sisteminde küçük partilerin milletvekili çıkarma imkânının yeniden sınırlandırılıp sınırlandırılmayacağı.
- Siyasi partiler kongrelerindeki usulsüzlük iddialarına ilişkin yargı süreçlerinin düzenlenip düzenlenmeyeceği.
- Seçim kurallarının tek bir temel yasada toplanıp toplanmayacağı.
Seçim yasasında değişiklik tartışması, AKP ve MHP’nin yeni yasama döneminde ortak bir çalışma takvimi açıklaması veya iki partiden birinin somut bir teklif metnini kamuoyuyla paylaşması halinde yeni bir aşamaya geçecek. Şu ana kadar yapılan açıklamalar, konunun henüz müzakere değil tartışma aşamasında olduğunu gösteriyor.
Sık Sorulan Sorular
Seçim yasasında değişiklik tartışması neden gündemde?
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin seçim ve siyasi partiler yasalarının yeniden ele alınmasına yönelik açıklamalarının ardından iktidar cephesinde tartışma yeniden hareketlendi. TBMM’nin yeni yasama yılına başlaması ve 2028 seçimlerine yönelik hazırlıklar bu başlığı öne çıkardı.
AKP'de hangi seçim yasası başlıkları konuşuluyor?
AKP içinde farklı yasalardaki seçim kurallarının tek bir temel seçim yasasında toplanması, Siyasi Partiler Yasası’ndaki ‘mutlak butlan’ tartışması ve kongrelerdeki usulsüzlük iddialarına ilişkin düzenleme ihtiyacı öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
MHP yüzde 50+1 şartının korunmasını istiyor mu?
Evet. MHP kulislerinde, siyasi istikrarın sürmesi için bazı düzenlemeler yapılabileceği belirtilirken, Cumhurbaşkanının seçilmesinde aranan yüzde 50+1 şartının korunması gerektiği görüşü ağırlık taşıyor.
İttifak sistemi daha önce nasıl değişti?
2018 öncesinde ittifakın toplam oyu ülke barajını aştığında tüm partiler barajı geçmiş sayılıyordu. 2022’de yapılan değişiklikle seçim barajı yüzde 7’ye indirildi ve milletvekili sayısı, partilerin seçim bölgelerinde aldıkları oylara göre belirlenmeye başlandı.
AKP ve MHP arasında seçim yasasına ilişkin görüşme trafiği var mı?
Her iki partinin kurmayları da şu aşamada iki parti arasında seçim yasasına ilişkin yürütülen özel bir görüşme trafiği bulunmadığını aktardı. Konu, resmi bir teklif aşamasına gelmiş değil.
Yorum Yapın